TEHLİKELİ MADDE TAŞIMACILIĞI
Lojistik sektöründe risk yönetimi ve güvenlik, her zaman öncelikli olmuştur. Ancak bazı taşımacılık türleri, diğerlerinden çok daha yüksek sorumluluk ve dikkat gerektirir. Tehlikeli madde taşımacılığı, sadece yük sahibinin hak ve güvenliğini değil, çevrenin, hayvanların ve insanların güvenliğini de garanti altına almayı zorunlu kılar. Türkiye, coğrafi konumu ve ticari çeşitliliği ile karayolu taşımacılığında yoğun bir rol üstlenirken, tehlikeli maddelerin uluslararası taşımacılığında da önemli bir aktör konumundadır. Bu yazıda, tehlikeli madde taşımacılığının kapsamını, kullanılan taşımacılık modlarını ve uyulması gereken yasal standartları detaylı bir şekilde ele alacağız.
Tehlikeli Madde Taşımacılığı Nedir?
Türkiye, coğrafi konumu, altyapı yatırımları, üretim ve ticari çeşitliliği ile karayolu taşımacılığında aktif bir role sahiptir. Ülkemizde yanıcı, patlayıcı, zehirli, bulaşıcı, aşındırıcı ve radyoaktif maddelerin taşınması, 2015 yılı itibarıyla Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı sorumluluğunda ve uluslararası ADR (European Agreement on the International Transport of Dangerous Goods by Road) hükümleri kapsamında yürütülmektedir. ADR, tehlikeli malların uluslararası karayolu taşımacılığı standartlarını belirler ve günümüzde 50 ülkede geçerlidir.
Tehlikeli madde taşımacılığı yalnızca karayolu ile sınırlı değildir. Demiryolu, denizyolu, havayolu ve iç su yolları gibi farklı taşımacılık modları da kullanılmakta ve her mod, farklı uluslararası anlaşmalarla güvence altına alınmaktadır:
- Demiryolu: RID (Tehlikeli Maddelerin Demiryolları ile Taşınmasına Dair Avrupa Anlaşması)
- Denizyolu: IMDG-CODE (Tehlikeli Maddelerin Denizyolu ile Taşınmasına Dair Avrupa Anlaşması)
- Havayolu: IATA-DGR (Tehlikeli Maddelerin Havayolu ile Taşınması için Direktif)
- İç su yolları: IATA-DGR uygulanmaktadır
Buna ek olarak, karayolu tehlikeli madde taşımacılığına yönelik ulusal bir yönetmelik de bulunmaktadır. 2011 yılında yürürlüğe giren ve 2013’te revize edilen bu yönetmeliğin amacı, taşımacılık sürecinde rol alan tüm paydaşların sorumluluklarını ve çalışma şartlarını belirlemektir. Bu kapsamda; tehlikeli madde gönderenler, alıcılar, yükleyen, dolduran ve boşaltan personel, ambalajlayan firmalar, taşıma araçları, yüklenici firmalar ve operatörler belirlenen kurallara uymak zorundadır.
Tehlikeli Madde Taşımacılığının Aşamaları
Tehlikeli madde taşımacılığını 6 aşamada değerlendirmek mümkündür:
- Paketleme: Maddenin güvenli şekilde taşınmasını sağlayacak uygun ambalajın seçilmesi.
- Yükleme: Araçlara veya tanklara güvenli şekilde yükleme yapılması.
- Gönderme: Taşımanın planlandığı güzergah ve modla yola çıkılması.
- Taşıma: Araç ve ekipmanların taşımaya uygunluğu ve güvenliği kontrol edilerek taşıma gerçekleştirilir.
- Alma: Varış noktasında yükün güvenli şekilde teslim alınması.
- Boşaltma: Taşımanın tamamlanmasının ardından güvenli boşaltma işlemlerinin yapılması.
Karayolunda tehlikeli madde taşımacılığının, yine karayolunda yapılan atık, canlı hayvan, taze gıda ve diğer tüm taşıma türleri içindeki toplam oranı %11,7’dir.
Tehlikeli Maddelerin Sınıflandırılması
Tehlikeli maddeler, içerdiği risk ve fiziksel/kimyasal özelliklerine göre 13 farklı gruba ayrılır. Her grup, taşımacılık sırasında alınması gereken önlemler ve uygun ambalajlama yöntemleri açısından farklılık gösterir:
- Patlayıcı maddeler ve nesneler: Ani reaksiyonlarla patlama riski taşıyan maddeler ve patlayıcı cihazlar.
- Gazlar: Sıkıştırılmış, sıvılaştırılmış veya çözünmüş gazlar; yanıcı, toksik veya basınçlı olabilir.
- Yanıcı katı maddeler: Kendi kendine tutuşabilen veya sürtünme ile alev alabilen katı maddeler.
- Yanıcı sıvı maddeler: Kolay alevlenebilen, uçucu sıvılar.
- Kendiliğinden yanmaya yatkın maddeler: Havadaki oksijenle temas ettiğinde kendiliğinden yanabilen maddeler.
- Su ile temas halinde yanıcı gazlar açığa çıkaran maddeler: Su ile reaksiyona girerek yanıcı veya patlayıcı gaz üreten maddeler.
- Oksitleyici maddeler: Diğer maddelerin yanmasını hızlandıran ve yangın riskini artıran kimyasallar.
- Organik peroksitler: Isı, sürtünme veya şok ile kolayca patlayabilen, kimyasal olarak aktif maddeler.
- Zehirli maddeler: İnsan, hayvan veya çevre için toksik etkisi olan kimyasallar.
- Bulaşıcı maddeler: Mikroorganizmalar veya toksinler içeren, enfeksiyon riski taşıyan maddeler.
- Radyoaktif maddeler: Ionizan radyasyon yayabilen ve özel koruma gerektiren maddeler.
- Aşındırıcı maddeler: Metal veya canlı dokuyu tahrip edebilen güçlü kimyasal maddeler.
- Farklı tehlikeleri olan maddeler ve nesneler: Yukarıdaki sınıflara girmeyen, ancak taşıma sırasında özel önlem gerektiren maddeler.
Bu sınıflandırmaya göre yaklaşık 3.500 farklı tehlikeli madde, her biri özel kodlarla tanımlanmıştır. Taşımacılık sırasında her maddenin sınıfına uygun ambalaj, işaretleme ve taşıma önlemleri uygulanması zorunludur. Bu sayede hem insan hem de çevre güvenliği sağlanır, uluslararası taşımacılık standartlarına uyum garanti altına alınır.
ADR’li Tehlikeli Madde Nasıl Taşınır?
Karayolunda taşınacak tehlikeli maddeler, öncelikle taşınan maddenin özelliklerine uygun belge ve donanıma sahip araçlarla yola çıkarılmalıdır. Taşımacılık sürecinde kullanılan ana ve yardımcı tüm araçların (örneğin; tanklar, tüplü tankerler veya portatif tanklar) plakaları kontrol edilmeli ve gerekli rutin muayenelerin yapılmış olduğundan emin olunmalıdır. Ayrıca, karayolunda tehlikeli madde taşıyan tüm taşıt ve tankların üzerinde uyarıcı levha ve turuncu plakaların bulunması zorunludur. Bu önlemler, hem güvenli taşıma hem de yasal uyumluluk açısından kritik öneme sahiptir.
Tehlikeli Maddelerde Güvenlik Önlemleri
Tehlikeli maddelerin güvenli taşınabilmesi için bir dizi önlem alınması gerekmektedir. Öncelikle taşımacılıkta kullanılan araç ve ekipmanların, örneğin tanklar, tüplü tankerler veya portatif tankların, rutin muayenelerinin yapılmış olması zorunludur. Bunun yanı sıra, taşıt ve konteynerlerin üzerinde mutlaka standart uyarıcı levha ve işaretlerin bulunması gerekir; bu, hem güvenli taşıma hem de yasal uyumluluk açısından kritik öneme sahiptir. Taşımacılık sürecinde görev alan tüm personelin ADR ve ilgili mod standartları konusunda eğitilmiş olması, olası kazaların önlenmesi ve hızlı müdahale sağlanması açısından büyük önem taşır. Ayrıca, kaza, sızıntı veya yangın gibi durumlar için önceden hazırlanmış acil durum planlarının uygulanması, taşımacılığın güvenliğini ve çevresel risklerin minimize edilmesini garanti eder. Bu önlemler bütüncül bir şekilde uygulandığında, hem yasal sorumluluklar yerine getirilmiş olur hem de insan ve çevre güvenliği en üst düzeyde sağlanır.
Esalco Lojistik olarak, tehlikeli madde taşımacılığı da dahil olmak üzere karayolu, havayolu, denizyolu ve entegre lojistik çözümlerimizle her zaman size destek vermeye hazırız. Lojistik ihtiyaçlarınızla ilgili çözümlerimizle tanışmak için bizi arayabilirsiniz.
